- Cháy tại nhà máy: nhận diện tình huống và ứng phó kịp thời là yếu tố quan trọng giúp hạn chế cháy lan

- Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ Việt Nam quy định cụ thể trách nhiệm xây dựng phương án ứng phó và tổ chức thực tập định kỳ tại cơ sở

- Đối tượng và nội dung đào tạo an toàn cháy nổ cho người lao động làm việc trong môi trường nguy hiểm cũng được pháp luật quy định rõ

- Đào tạo và huấn luyện thường xuyên giúp người lao động chủ động sơ tán và ứng phó khi xảy ra cháy

- Vietnam Safety thúc đẩy xây dựng môi trường đào tạo an toàn phòng cháy, chữa cháy phù hợp với đặc điểm từng cơ sở

Cháy tại các nhà máy và cơ sở sản xuất có thể bắt đầu từ một đám cháy nhỏ nhưng nhanh chóng lan sang các khu vực xung quanh. Đặc biệt, tại những nơi có nhiều thiết bị sản xuất, hệ thống điện, vật liệu đóng gói và các chất dễ cháy, khả năng nhận diện tình huống và ứng phó trong giai đoạn đầu có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế mức độ thiệt hại.

Khi xảy ra cháy, người lao động rất dễ hoảng loạn và mất bình tĩnh. Những quy tắc an toàn đã được học trước đó có thể khó được nhớ lại đầy đủ trong tình huống thực tế. Trong một số trường hợp, người lao động có thể cố gắng dập lửa trong khi cần nhanh chóng sơ tán, từ đó có thể tự đặt mình vào tình huống nguy hiểm.

Vì vậy, công tác phòng cháy tại nhà máy không chỉ dừng lại ở việc trang bị bình chữa cháy và các phương tiện phòng cháy, chữa cháy. Điều quan trọng là phải nhận diện nguy cơ trước khi xảy ra sự cố, đồng thời xác định trước ai sẽ thực hiện hành động nào và theo trình tự ra sao khi có cháy. Đây không chỉ là yêu cầu thực tế tại hiện trường sản xuất, mà còn là nội dung được pháp luật Việt Nam quy định cụ thể, khi đặt ra trách nhiệm xây dựng phương án ứng phó từ trước và tổ chức thực tập thường xuyên đối với cơ sở.

Đặc biệt, trong khoảng thời gian đầu sau khi phát hiện cháy, việc nhanh chóng đánh giá tình hình, báo cháy, sơ tán và thực hiện các biện pháp ứng phó phù hợp cần được chuẩn bị thông qua đào tạo và huấn luyện thường xuyên.

■ Cách ứng phó với cháy tại nhà máy có thể khác nhau tùy thuộc vào vị trí và nguyên nhân phát sinh.

Cách ứng phó với cháy tại nhà máy có thể khác nhau tùy thuộc vào vị trí và nguyên nhân phát sinh.

Trong trường hợp cháy liên quan đến thiết bị điện, có thể cần thực hiện biện pháp cô lập hoặc ngắt nguồn điện khi điều kiện an toàn cho phép. Tại khu vực có chất dễ cháy, cần nhanh chóng di chuyển đến nơi an toàn và thực hiện các biện pháp phòng cháy, chữa cháy phù hợp để hạn chế nguy cơ cháy lan.

Điều quan trọng nhất vẫn là bảo vệ tính mạng và sức khỏe của người lao động. Khi đám cháy đã phát triển lớn hoặc khói lan nhanh, không nên cố gắng dập lửa một cách mạo hiểm mà cần ưu tiên sơ tán và báo cho lực lượng có trách nhiệm để được hỗ trợ.

Để làm được điều đó, người lao động cần biết trước những khu vực nào trong phạm vi làm việc có nguy cơ cháy, lối thoát nạn nào có thể sử dụng trong trường hợp khẩn cấp và vị trí của các phương tiện, thiết bị phòng cháy, chữa cháy.

Cuối cùng, việc nhận biết tình huống, đánh giá nguy cơ, báo cháy, sơ tán và lựa chọn biện pháp ứng phó phù hợp ngay sau khi phát hiện cháy có thể trở thành bước khởi đầu quan trọng để hạn chế cháy lan và giảm thiểu thiệt hại.

■ Pháp luật Việt Nam cũng đề cao việc lập phương án từ trước và thực tập thường xuyên

Pháp luật Việt Nam về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ không chỉ yêu cầu cơ sở trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy, mà còn quy định cụ thể việc xây dựng trước phương án ứng phó khi có cháy và tổ chức thực tập phương án đó một cách thường xuyên.

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2024 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, tại Điều 10 quy định người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm tổ chức xây dựng và thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ sử dụng lực lượng, phương tiện tại chỗ của cơ sở. Đối với cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ, việc xây dựng và thực tập phương án còn cần có sự phối hợp với cơ quan Công an — nghĩa là pháp luật không chỉ đặt trách nhiệm lên riêng cơ sở, mà còn xây dựng cơ chế phối hợp với cơ quan chức năng.

Một điểm đáng chú ý là phương án được xây dựng không chỉ tồn tại trên giấy: pháp luật quy định phương án phải được thực tập ít nhất một lần mỗi năm. Điều này cho thấy pháp luật cũng nhấn mạnh rằng, để người lao động có thể hành động đúng theo quy trình trong vài phút đầu tiên khi xảy ra cháy mà không hoảng loạn, việc chỉ lập phương án trên giấy là chưa đủ — cần được luyện tập lặp đi lặp lại để trở thành phản xạ thực tế.

Cùng trong Luật này, Điều 45 quy định đối tượng được huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ không chỉ bao gồm nhân sự trực tiếp phụ trách công tác PCCC & CNCH tại cơ sở, mà còn bao gồm cả người làm việc trong môi trường nguy hiểm về cháy, nổ hoặc thường xuyên tiếp xúc với chất, hàng hóa nguy hiểm về cháy, nổ. Nội dung huấn luyện được quy định bao gồm kiến thức, kỹ năng về phòng cháy, về chữa cháy, và về thoát nạn, cứu nạn, cứu hộ.

Nói cách khác, pháp luật không chỉ quy định "ai phải qua đào tạo" mà còn quy định cụ thể "phải học những gì" — và người lao động tại các nhà máy có thiết bị điện, vật liệu dễ cháy thường là nhóm đối tượng thuộc diện pháp luật yêu cầu đào tạo.

Nghị định số 105/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật nói trên, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Gần đây, Nghị định số 347/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/9/2026 đã sửa đổi, bổ sung một số nội dung liên quan. Bên cạnh đó, các nội dung sửa đổi kể từ khi Luật được ban hành cũng đã được hợp nhất trong Văn bản hợp nhất số 58/VBHN-VPQH do Văn phòng Quốc hội ban hành ngày 23/3/2026, cho thấy hệ thống pháp luật này liên tục được cập nhật và hoàn thiện.

Hệ thống quy định này cho thấy công tác an toàn phòng cháy, chữa cháy tại các nhà máy ở Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc trang bị phương tiện, mà việc xây dựng phương án ứng phó từ trước và duy trì thực tập thường xuyên cũng là nội dung cốt lõi mà pháp luật đang đề cao.

■ Đào tạo và huấn luyện thường xuyên tạo nên hành động khi xảy ra cháy

Khi xảy ra cháy, không dễ để người lao động có thể tự mình ghi nhớ và quyết định toàn bộ quy trình ứng phó ngay từ đầu. Vì vậy, việc thường xuyên nhận diện các nguy cơ cháy tại nơi làm việc và thực hành cách ứng phó trong tình huống khẩn cấp là rất cần thiết.

Chẳng hạn, người lao động có thể được hướng dẫn xác định lối thoát nạn và vị trí cửa thoát hiểm tại từng khu vực, nắm được quy trình báo cháy và thực hành các bước sơ tán khi xảy ra sự cố. Tùy theo đối tượng đào tạo và đặc điểm của cơ sở, việc sử dụng thiết bị mô phỏng bình chữa cháy cũng có thể được áp dụng để giúp người học làm quen với quy trình ứng phó ban đầu.

Tuy nhiên, không phải mọi đám cháy đều có thể xử lý theo cùng một cách. Phương án ứng phó cần được xây dựng dựa trên loại đám cháy, quy mô, vị trí phát sinh và các yếu tố nguy hiểm xung quanh. Vì vậy, nội dung đào tạo cũng cần phản ánh điều kiện thực tế của từng cơ sở.

Đặc biệt, người lao động cần được hướng dẫn để phân biệt giữa tình huống có thể thực hiện biện pháp chữa cháy ban đầu một cách an toàn và tình huống cần ưu tiên sơ tán ngay lập tức.

Mục tiêu của đào tạo phòng cháy, chữa cháy không phải là yêu cầu người lao động luôn phải cố gắng dập lửa. Quan trọng hơn, người lao động cần có khả năng nhận diện nguy hiểm và lựa chọn hành động an toàn phù hợp với tình huống thực tế.

Vietnam Safety hướng đến việc xây dựng nội dung và môi trường đào tạo an toàn phòng cháy, chữa cháy phù hợp với đặc điểm hoạt động và mục tiêu đào tạo của từng doanh nghiệp, nhà máy và cơ sở sản xuất.

Các nội dung như thoát nạn khi có cháy, ứng phó ban đầu và sử dụng thiết bị mô phỏng bình chữa cháy có thể được kết hợp và thiết kế phù hợp với không gian cũng như điều kiện vận hành thực tế, giúp người lao động hiểu trước những hành động cần thực hiện khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Đặc biệt, Vietnam Safety tập trung vào việc xây dựng môi trường đào tạo không chỉ đơn thuần là lắp đặt thiết bị mà còn xem xét đặc điểm nguy cơ cháy, đối tượng đào tạo và không gian của từng cơ sở, từ đó kết nối các nội dung từ phòng ngừa cháy đến sơ tán và ứng phó ban đầu.

Đại diện Vietnam Safety cho biết: "Đối với cháy tại nhà máy, ứng phó sau khi sự cố xảy ra là rất quan trọng, nhưng việc nhận diện nguy cơ và chuẩn bị trước cho các tình huống khẩn cấp cũng đóng vai trò không kém phần quan trọng. Vietnam Safety hướng đến việc xây dựng môi trường đào tạo phòng cháy, chữa cháy phù hợp với đặc điểm và mục tiêu đào tạo của từng cơ sở tại Việt Nam, qua đó góp phần giúp người lao động có cơ sở để đưa ra quyết định và hành động an toàn hơn trong tình huống thực tế."